uchanganuzi wa sentensi

Sentensi Ambatano

MAANA : Sentensi ambatano ni sentensi ambayo ina vishazi huru viwili au zaidi.

Kishazi huru huwa na maana kamili. Kikiondolewa katika sentensi kuu huwa kina maana iliyokamilika.

Mara nyingi sentensi ambatano  huwa na kiunganishi. Kiunganishi hiki hutumiwa kuziunganisha vishazi hivi. Hivyo basi, sentensi ambatano huwa na sentensi mbili au zaidi ambazo zimekamilika kimaana na kuunganishwa pamoja.

Mifano 1

 Mhuburi anahubiri na watoto wanalia kanisani

Sentensi hii ina vishazi huru viwili

  • Mhubiri anahubiri.
  • Watoto wanalia kanisani

Mifano zaidi

  1. Anapiga simu lakini mteja hapatikani.
  2. Anacheza huku akicheka.
  3. Ametumwa bungeni na rais ili kupitisha ujumbe wa dharura.
  4. Daktari huyu hutibu wagonjwa vizuri lakini yule ana mzaha kazini.

Kama ilivyo katika sentensi zingine, sentensi ambatano pia inaweza kuchanganuliwa kwa kutumia njia zifuatazo.

  1. Kistari
  2. Mishale
  3. Jedwali
  4. Matawi

Tuangalie uchanganuzi wa sentensi ambatano kwa njia ya kistari

Mhuburi anahubiri na watoto wanalia kanisani

S———-S1+U+S2

S1——–KN+KT

KN——-N

N——–mhubiri

KT——- T

T——— anahubiri

U——– na

S2———KN+KT

KN——–N

N———- watoto

KT———T+E

T——–wanalia

E——– kanisani

Anacheza huku akicheka.

S———–S1+U+S2

S1———-KN+KT

KN———ø

KT———-T

T———- anacheza

U———- huku

S2———–KN+KT

KN——— ø

KT———-T

T———— akicheka

Content Protection by DMCA.com
Share this;
picha ya kishazi tegemezi

Uchanganuzi wa sentensi

Utangulizi

Hatua ya kwanza katika kuchanganua/kupambanua sentensi ni kutambua aina yake. Kuna aina tatu za sentensi kimuundo. Kuna sentensi sahili, sentensi ambatano na sentensi changamano. Ukitambua aina ya sentensi kimuundo utaweza kutamba kundi nomino na kundi tenzi.

Hatua ya pili ni kutambua kundi nomino (KN) na kundi tenzi (KT). Kuna miundo mingi ya KN na KT, iweze kuzingatiwa.

Hatua ya tatu ni kutambua aina za maneno na viambajengo vya sentensi pamoja na vifupisho vyake.

ALAMA ZINAZOTUMIKA

  1. Aina Za Maneno
Aina Alama 
Nomino N
Kitenzi T
Kielezi E
Kiunganishi U
Kihusishi H
Kihisishi I
Kivumishi V
Kiwakilishi W
*Kitenzi kisaidizi Ts
*Kitenzi kikuu T
*Kitenzi kishirikishi t
  1. Sehemu za sentensi
Sentensi  S
Kundi nomino KN
Kundi tenzi KT
*Kundi nomino kappa

*kishazi tegemezi

Ø

  1. Alama zingine

Kishazi tegemezi

picha ya kishazi tegemezi

Kuna mbinu nne kuu za kuchanganua sentensi.

  1. Njia/kielelezo cha mishale
  2. Njia/kielelezo cha matawi
  3. Njia/kielelezo cha jedwali au visanduku.
  4. Njia/kielelezo cha kistari

Silabasi ya Kiswahili kwa shule za upili imependekeza njia ya kistari ambayo itajadiliwa baadaye.

Nitatumia sentensi sahili kuonyesha njia hizi tatu za kuchanganua sentensi.

Swali: changanua sentensi ifuatayo kwa kielelezo cha matawi,mishale na jedwali.

Mgeni amefika nyumbani

a) Kielelezo cha mishale

kielelezo cha mishale

b) Kielelezo cha matawi

kielelezo cha matawi

c) Kielelezo cha jedwali

                                             S
                       KN                      KT
                          N        T   E
          mgeni        amefika          nyumbani
Content Protection by DMCA.com
Share this;
0
    0
    Your Cart
    Your cart is emptyReturn to Shop
    Open chat