sahili

picha ya kishazi tegemezi

Uchanganuzi wa sentensi

Utangulizi

Hatua ya kwanza katika kuchanganua/kupambanua sentensi ni kutambua aina yake. Kuna aina tatu za sentensi kimuundo. Kuna sentensi sahili, sentensi ambatano na sentensi changamano. Ukitambua aina ya sentensi kimuundo utaweza kutamba kundi nomino na kundi tenzi.

Hatua ya pili ni kutambua kundi nomino (KN) na kundi tenzi (KT). Kuna miundo mingi ya KN na KT, iweze kuzingatiwa.

Hatua ya tatu ni kutambua aina za maneno na viambajengo vya sentensi pamoja na vifupisho vyake.

ALAMA ZINAZOTUMIKA

  1. Aina Za Maneno
Aina Alama 
Nomino N
Kitenzi T
Kielezi E
Kiunganishi U
Kihusishi H
Kihisishi I
Kivumishi V
Kiwakilishi W
*Kitenzi kisaidizi Ts
*Kitenzi kikuu T
*Kitenzi kishirikishi t
  1. Sehemu za sentensi
Sentensi  S
Kundi nomino KN
Kundi tenzi KT
*Kundi nomino kappa

*kishazi tegemezi

Ø

  1. Alama zingine

Kishazi tegemezi

picha ya kishazi tegemezi

Kuna mbinu nne kuu za kuchanganua sentensi.

  1. Njia/kielelezo cha mishale
  2. Njia/kielelezo cha matawi
  3. Njia/kielelezo cha jedwali au visanduku.
  4. Njia/kielelezo cha kistari

Silabasi ya Kiswahili kwa shule za upili imependekeza njia ya kistari ambayo itajadiliwa baadaye.

Nitatumia sentensi sahili kuonyesha njia hizi tatu za kuchanganua sentensi.

Swali: changanua sentensi ifuatayo kwa kielelezo cha matawi,mishale na jedwali.

Mgeni amefika nyumbani

a) Kielelezo cha mishale

kielelezo cha mishale

b) Kielelezo cha matawi

kielelezo cha matawi

c) Kielelezo cha jedwali

                                             S
                       KN                      KT
                          N        T   E
          mgeni        amefika          nyumbani
Content Protection by DMCA.com
Share this;

Maana ya sentensi sahili

Sentensi ni neno au kifungu cha maneno chenye ujumbe kamili.

Katika lugha ya Kiswahili kuna aina tatu za sentensi kimuundo.

Leo tutazungumzia sentensi sahili.Sentensi sahili huwa na kishazi huru kimoja,kwa hivyo inaeleza dhana moja tu.Inaweza kuwa hata na neno moja tu.

Kwa mfano: Wamewasili.

“Wamewasili” ni sentensi kamili.Inapitisha ujumbe na ina sehemu kuu za sentensi,yaani,kiima na kiarifu.

Mara nyingi sentensi sahili huwa na kitenzi kimoja.

  1. Serikali imezindua mbinu mpya za ukulima.
  2. Wakenya kulalamikia sheria mpya.

Hata hivyo,kuna uwezekano wa kuwa na vitenzi viwili au zaidi.Hivi ni vitenzi visaidizi pamoja na kitenzi kikuu.

1.Serikali ilikuwa imezindua mbinu mpya za ukulima.

2.Wakenya wangali wanalalamikia sheria mpya.

Kama ilivyo katika sentensi zingine,sentensi sahili huwa na kundi nomino na kundi tenzi.Iwapo ni sentensi ya neno moja,kundi nomino huwa kappa.

Kwa kutamatisha: Sentensi sahili ni sentensi yenye wazo moja tu. Vilevile huwa na kishazi kimoja ambacho ni kishazi huru.

Maswali.

  1. Eleza maana ya sentensi sahili.
  2. Tunga sentensi sahili.
  3. Ainisha maneno katika sentensi ifuatayo.

Nyumba kubwa sana inajengwa mjini.

Content Protection by DMCA.com
Share this;
0
    0
    Your Cart
    Your cart is emptyReturn to Shop
    Open chat