kishazi tegemezi

alama ya kishazi tegemezi

Uchanganuzi wa sentensi changmano: Matawi

Uchanganuzi wa sentensi changamano kwa kielelezo cha matawi

Rejelea makala yafuatayo :

Kielelezo cha kistari

Kielelezo cha jedwali

Hatua za uchanganuzi

  1. Kutambua kundi nomino na kundi tenzi
  2. Ni muhimu kujua miundo mbalimbali ya KN na KT
  3. Kutambua kishazi tegemezi
  4. Kutambua iwapo kishazi tegemezi kinajitokeza upande wa KN au KT

Mfano 1

Tarakilishi iliyonunuliwa inapendeza sana.

Uchanganuzi

Tarakilishi iliyonunuliwa  KN

inapendeza sana. KT

               

uchanganuzi wa sentensi changamano

Mfano 2

Wauguzi waliogoma wiki mbili watasimamishwa kazi

Uchanganuzi

Wauguzi waliogoma wiki mbili   KN

watasimamishwa kazi KT

uchanganuzi wa sentensi changamano

Mfano 3

Mjomba alishtuka alipopigiwa simu.

Uchanganuzi

Mjomba KN

alishtuka alipopigiwa simu. KT

uchanganuzi wa sentensi changamano

Mfano 4

Waliotuzwa walijitahidi sana

Uchanganuzi

Waliotuzwa          KN 

 walijitahidi sana KT

uchanganuzi wa sentensi changamano

Mfano 5

Wakenya wote wameifurahia sheria iliyopitishwa jana

Uchanganuzi

Wakenya wote       KN

wameifurahia sheria iliyopitishwa jana KT

uchanganuzi wa sentensi changamano

Maswali

Pata maswali na mifano yote ya uchanganuzi wa sentensi

Content Protection by DMCA.com
Share this;
alama ya kishazi tegemezi

Uchanganuzi wa Sentensi Changamano : Kielelezo cha Jedwali

Utangulizi

Sentensi changamano huwa na kishazi huru na kishazi tegemezi. Rejelea makala kuhusu aina za sentensi kimuundo pamoja na aina za uchanganuzi wa sentensi. Makala ya leo yatashughulikia kielelezo cha jedwali.

Hatua za uchanganuzi

  1. Tambua kundi nomino na kundi tenzi
  2. Tambua kishazi tegemezi.Je,kishazi tegemezi kinajitokeza upande wa kundi nomino au kundi tenzi ?
  3. Tambua aina mbalimbali za maneno

Mfano 1

Runinga iliyonunuliwa ni ya jirani.

Kishazi tegemezi : iliyonunuliwa

                                                  S
                 KN   KT
          N t H N
Runinga iliyonunuliwa ni ya jirani

Mfano 2

Kijana huyo anayekupigia simu alifika jana.

Kishazi tegemezi: anayekupigia simu

                                                  S
                 KN   KT
         N V   T E
Kijana huyo anayekupigia simu alifika jana

Mfano 3

Dola alilicheka alipoanguka sakafuni

Kishazi tegemezi: alipoanguka sakafuni

                                                             S
KN                          KT
N T
Dola alicheka alipoanguka sakafuni

Mfano 4

Askari ambaye alimkamata ni mwadilifu

Kishazi tegemezi: ambaye alimkamata

                                                         S
               KN                          KT
N t V
Askari ambaye alimkamata ni mwadilifu

Maswali

Changanua sentensi zifuatazo kwa kielelezo cha jedwali

  1. Hiyo siku aliyokutembelea alikaribishwa vizuri.
  2. Mfanyikazi alifurahi aliponunuliwa zawadi.
  3. Pili ambaye alipita mtihani ni mwanafunzi mwenye bidii.
Content Protection by DMCA.com
Share this;
alama ya kishazi tegemezi

Sentensi Ambatano Changamano

Kumekuwa na mjadala mkubwa kuhusu sentensi ambayo ni ambatano lakini ina kishazi tegemezi! Ikumbukwe kuwa sentensi huainishwa kimuundo kwa kuzingatia vishazi.

Kimuundo kuna aina tatu za sentensi katika lugha ya Kiswahili

Ambatano Changamano

Sentensi ambatano changamano  ina vishazi huru viwili au zaidi pamoja na kishazi tegemezi

Tazama sentensi ifuatayo

Rais aliyechaguliwa anawahutubia wananchi  lakini wote wanapiga kelele

S1: Rais aliyechaguliwa anawahutubia wananchi

S2: wote wanapiga kelele

U: lakini

Kishazi tegemezi: aliyechaguliwa

Uchanganuzi

                                                                S
                  S1 U                    S2
KN     KT  

lakini

KN KT
N T N W T N
Rais aliyechaguliwa anawahutubia wananchi wote wanapiga kelele

 

Kimsingi hii ni sentensi ambatano lakini ndani yake kuna kishazi tegemezi.

Mifano zaidi

Mtoto ambaye analia ni wetu lakini sisi sote tutamsaidia.

 

 

Content Protection by DMCA.com
Share this;
picha ya kishazi tegemezi

Uchanganuzi wa Sentensi Changamano

Kielelezo cha Kistari

Hii ni mbinu ya kimsingi ya kuchanganua sentensi. Mwanafunzi akielewa mbinu hii vizuri atakuwa na msingi mzuri wa kuchanganua sentensi yoyote kwa kutumia mishale,matawi na jedwali.

Sentensi changamano ni sentensi ambayo ina kishazi huru na kishazi tegemezi.

Mtahiniwa lazima aweze kutambua mambo haya ili aweze  kutenganisha kundi tenzi na kundi nomino.

Leo nitachanganua sentensi changamano kwa kurejelea vigezo vifuatavyo.

  • Muundo wa kawaida
  • Kundi nomino ambalo ni kapa.
  • Kundi tenzi ambalo lina kishazi tegemezi.
MUUNDO WA KAWAIDA

Mfano 1:

Miche iliyopandwa imekauka tena.

iliyopandwa’ ni kishazi tegemezi,kwa hivyo, ‘miche iliyopandwa’ ni kundi nomino (zingatia miundo ya kundi nomino), ‘imekauka tena’ ni kundi tenzi.

Uchanganuzi

uchanganuzi

Mfano 2:

Mtoto wao aliyepotea jana amepatikana barabarani.

aliyepotea jana’ ni kishazi tegemezi,kwa hivyo, ‘mtoto wao aliyepotea jana’ ni kundi nomino (zingatia miundo ya kundi nomino), ‘amepatikana barabarani’ ni kundi tenzi.

Uchanganuzi

uchanganuzi

KUNDI NOMINO AMBALO NI KAPA

Mfano 3 :

Vilivyonunuliwa vitapakwa rangi.

Katika makala yaliyotangulia tuliona kuwa sentensi ya Kiswahili huwa na sehemu mbili kuu,kundi nomino na kundi tenzi,lakini kundi nomino huweza kuondolewa na maana ya sentensi ikaifadhiwa.

Hatujui ni vitu gani vilivyopakwa rangi,kundi nomino hapa ni kapa.Vilevile,neno ‘vilivyonunuliwa’ ni kashazi kinachovumisha nomino fulani ambayo haijatajwa.

Uchanganuzi

uchanganuzi

KUNDI TENZI LENYE KISHAZI TEGEMEZI

Kishazi tegemezi huweza kujitokeza katika kundi tenzi,mara nyingi kinatumika kama kielezi.

Mfano 4:

Mjomba alishtuka alipopigiwa simu.

alipopigiwa simu’ mi kishazi tegemezi, kinafafanua zaidi kitendo cha kushtuka, ‘alishtuka alipopigiwa simu’ ni kundi tenzi(zingatia miundo ya kundi tenzi)

Uchanganuzi

uchanganuzi

      Lesson Video     

 

Content Protection by DMCA.com
Share this;
picha ya kishazi tegemezi

Uchanganuzi wa sentensi

Utangulizi

Hatua ya kwanza katika kuchanganua/kupambanua sentensi ni kutambua aina yake. Kuna aina tatu za sentensi kimuundo. Kuna sentensi sahili, sentensi ambatano na sentensi changamano. Ukitambua aina ya sentensi kimuundo utaweza kutamba kundi nomino na kundi tenzi.

Hatua ya pili ni kutambua kundi nomino (KN) na kundi tenzi (KT). Kuna miundo mingi ya KN na KT, iweze kuzingatiwa.

Hatua ya tatu ni kutambua aina za maneno na viambajengo vya sentensi pamoja na vifupisho vyake.

ALAMA ZINAZOTUMIKA

  1. Aina Za Maneno
Aina Alama 
Nomino N
Kitenzi T
Kielezi E
Kiunganishi U
Kihusishi H
Kihisishi I
Kivumishi V
Kiwakilishi W
*Kitenzi kisaidizi Ts
*Kitenzi kikuu T
*Kitenzi kishirikishi t
  1. Sehemu za sentensi
Sentensi  S
Kundi nomino KN
Kundi tenzi KT
*Kundi nomino kappa

*kishazi tegemezi

Ø

  1. Alama zingine

Kishazi tegemezi

picha ya kishazi tegemezi

Kuna mbinu nne kuu za kuchanganua sentensi.

  1. Njia/kielelezo cha mishale
  2. Njia/kielelezo cha matawi
  3. Njia/kielelezo cha jedwali au visanduku.
  4. Njia/kielelezo cha kistari

Silabasi ya Kiswahili kwa shule za upili imependekeza njia ya kistari ambayo itajadiliwa baadaye.

Nitatumia sentensi sahili kuonyesha njia hizi tatu za kuchanganua sentensi.

Swali: changanua sentensi ifuatayo kwa kielelezo cha matawi,mishale na jedwali.

Mgeni amefika nyumbani

a) Kielelezo cha mishale

kielelezo cha mishale

b) Kielelezo cha matawi

kielelezo cha matawi

c) Kielelezo cha jedwali

                                             S
                       KN                      KT
                          N        T   E
          mgeni        amefika          nyumbani
Content Protection by DMCA.com
Share this;
0
    0
    Your Cart
    Your cart is emptyReturn to Shop
    Open chat