kishazi huru

alama ya kishazi tegemezi

Sentensi Ambatano Changamano

Kumekuwa na mjadala mkubwa kuhusu sentensi ambayo ni ambatano lakini ina kishazi tegemezi! Ikumbukwe kuwa sentensi huainishwa kimuundo kwa kuzingatia vishazi.

Kimuundo kuna aina tatu za sentensi katika lugha ya Kiswahili

Ambatano Changamano

Sentensi ambatano changamano  ina vishazi huru viwili au zaidi pamoja na kishazi tegemezi

Tazama sentensi ifuatayo

Rais aliyechaguliwa anawahutubia wananchi  lakini wote wanapiga kelele

S1: Rais aliyechaguliwa anawahutubia wananchi

S2: wote wanapiga kelele

U: lakini

Kishazi tegemezi: aliyechaguliwa

Uchanganuzi

                                                                S
                  S1 U                    S2
KN     KT  

lakini

KN KT
N T N W T N
Rais aliyechaguliwa anawahutubia wananchi wote wanapiga kelele

 

Kimsingi hii ni sentensi ambatano lakini ndani yake kuna kishazi tegemezi.

Mifano zaidi

Mtoto ambaye analia ni wetu lakini sisi sote tutamsaidia.

 

 

Content Protection by DMCA.com
Share this;
picha ya kishazi tegemezi

Uchanganuzi wa Sentensi Changamano

Kielelezo cha Kistari

Hii ni mbinu ya kimsingi ya kuchanganua sentensi. Mwanafunzi akielewa mbinu hii vizuri atakuwa na msingi mzuri wa kuchanganua sentensi yoyote kwa kutumia mishale,matawi na jedwali.

Sentensi changamano ni sentensi ambayo ina kishazi huru na kishazi tegemezi.

Mtahiniwa lazima aweze kutambua mambo haya ili aweze  kutenganisha kundi tenzi na kundi nomino.

Leo nitachanganua sentensi changamano kwa kurejelea vigezo vifuatavyo.

  • Muundo wa kawaida
  • Kundi nomino ambalo ni kapa.
  • Kundi tenzi ambalo lina kishazi tegemezi.
MUUNDO WA KAWAIDA

Mfano 1:

Miche iliyopandwa imekauka tena.

iliyopandwa’ ni kishazi tegemezi,kwa hivyo, ‘miche iliyopandwa’ ni kundi nomino (zingatia miundo ya kundi nomino), ‘imekauka tena’ ni kundi tenzi.

Uchanganuzi

uchanganuzi

Mfano 2:

Mtoto wao aliyepotea jana amepatikana barabarani.

aliyepotea jana’ ni kishazi tegemezi,kwa hivyo, ‘mtoto wao aliyepotea jana’ ni kundi nomino (zingatia miundo ya kundi nomino), ‘amepatikana barabarani’ ni kundi tenzi.

Uchanganuzi

uchanganuzi

KUNDI NOMINO AMBALO NI KAPA

Mfano 3 :

Vilivyonunuliwa vitapakwa rangi.

Katika makala yaliyotangulia tuliona kuwa sentensi ya Kiswahili huwa na sehemu mbili kuu,kundi nomino na kundi tenzi,lakini kundi nomino huweza kuondolewa na maana ya sentensi ikaifadhiwa.

Hatujui ni vitu gani vilivyopakwa rangi,kundi nomino hapa ni kapa.Vilevile,neno ‘vilivyonunuliwa’ ni kashazi kinachovumisha nomino fulani ambayo haijatajwa.

Uchanganuzi

uchanganuzi

KUNDI TENZI LENYE KISHAZI TEGEMEZI

Kishazi tegemezi huweza kujitokeza katika kundi tenzi,mara nyingi kinatumika kama kielezi.

Mfano 4:

Mjomba alishtuka alipopigiwa simu.

alipopigiwa simu’ mi kishazi tegemezi, kinafafanua zaidi kitendo cha kushtuka, ‘alishtuka alipopigiwa simu’ ni kundi tenzi(zingatia miundo ya kundi tenzi)

Uchanganuzi

uchanganuzi

      Lesson Video     

 

Content Protection by DMCA.com
Share this;
0
    0
    Your Cart
    Your cart is emptyReturn to Shop
    Open chat