fasihi andishi

Kigogo: Uchanganuzi wa tendo la kwanza

KIGOGO: Pauline Kea

Onyesho la Kwanza

Tendo la 1&2

Mandhari: kwenye karakana,soko la Chapakazi

Wakati : saa mbili asubuhi

Wahusika : Boza,Sudi,Kombe,Ashua,Mzee Kenga,Chopi,Tunu

Maswali ya Uchanganuzi

  • Kwa nini Boza anatematema mate ?
  • Ashua anafanya kazi gani?
  • Taja shida wanazopitia sokoni.
  • Taja mambo yanayoonyesha kuwa Boza,Sudi,Ashua na Kombe ni maskini.
  • Boza ana msimamo gani kuhusu utawala wa sagamoyo.
  • Kombe anamaanisha nini anaposema “kuwa moshi utazaa moto”.
  • Kwa nini mke wa Boza alipewa kandarasi ya kuoka keki?
  • Thibitisha kuwa mzee kenga ni “mwenye nchi”.
  • Linganisha sifa za shujaa wa kweli wa Sagamoyo kwa mtazamo wa Kenga na Sudi.
  • Thibitisha kwa kutoa mifano namna kushurekea uhuru wa miaki sitini ni kinaya.
  • Kwa maoni yako,keki ya taifa inaashiria nini?
  • Eleza maana ya methali “ukitaka kula asali kaa na nyuki” kulingana na tendo hili.
Content Protection by DMCA.com
Share this;

Uhuru wa Mshairi

Mshairi amekubaliwa kutumia lugha namna anavyotaka wakati anatunga shairi.Anaweza kukiuka kanuni ambazo hutawala sarufi. Uhuru huu humsaidia kukidhi mahitaji ya kiarudhi kama vile urari wa vina na usawa wa mizani.

Uhuru wa mshairi umegawika katika vipengele vifuatavyo

  • Inkisari
  • Tabdila
  • Mazida
  • Lahaja
  • Kufinyanga sarufi
  • Kikale
  • Utohozi

Inkisari

Mshairi ana uhuru wa kufupisha maneno fulani anapotunga shairi. Anaweza kuondoa silabi fulani katika neno na kuliacha hivyo au kutumia ritifaa kuonyesha silabi imedondoshwa.

mfano:

inkisari sahihi
lopote lililopotea
nambie niambie
‘tu mtu

Umuhimu : kutosheleza idadi ya mizani/kuleta ulinganifu wa mizani.

Tabdila

Tabdila ni uhuru wa mshairi wa kubadilisha sauti za neno bila kubadilisha idadi ya mizani.

Mfano

Tabdila sahihi
mua muwa
njia njiha
toa toha

Umuhimu: kutosheleza urari wa vina

Mazida

Mazida ni uhuru wa kurefusha maneno. Neno huongezwa silabi ili kurefushwa.

Mfano

mazida sahihi
muwalimu mwalimu
jamaneni jamani
zamania zamani

Umuhimu: kuleta urari wa vina na kusawazisha idadi ya mizani.

Lahaja

Lahaja ni tofauti katika matamshi na maumbo ya maneno kwa lugha yenye asili moja. Mshairi ana uhuru wa kutumia lahaja katika utunzi wake. Lahaja ya kimvita hujitokeza sana katika mashairi ya Kiswahili.

Lahaja sahihi
mato macho
hino hiyo

Umuhimu : urari wa vina na kusawazisha idadi ya mizani katika mshororo.

Kikale

Mshairi ana uhuru wa kutumia msamiati wa kizamani. Hakuna mpaka mkubwa kati ya lahaja na kikale. Baadhi ya maneno ambayo ni msamiati wa kikale huweza kuwa lahaja pia.

kikale sahihi
hino hiyo
ola tazama

Umuhimu : urari wa vina na kusawazisha idadi ya mizani.

Utohozi

Utohozi ni uhuru wa kubadilisha maumbo ya maneno ya lugha chanzo ili yalingane na fonolojia ya Kiswahili. Mshairi hufanya kitendo cha kuswahilisha maneno ya lugha geni kama vile kiingereza.

Kiingereza utohozi
nurse nesi
one wani
school skuli

Umuhimu: kuleta urari wa vina na kusawazisha idadi ya mizani katika mshororo.

Tanbihi: kumekuwa na mjadala iwapo utohozi ni uhuru wa mshairi kwa sababu baadhi ya maneno yaliyotoholewa yamekubalika katika kamusi.

Kufinyanga sarufi

Mshairi ana uhuru wa kukiuka kanuni za muundo(muundo wa sintaksia) wa sentensi ya Kiswahili. Anaweza kubadilisha mpangilio wa maneno ,vifungu vya maneno, virai au vishazi katika sentensi.

Kuboronga sarufi sahihi
Wapitao watoto Watoto wanaopita
Kikaoni kifika kiongozi Kiongozi akifika kikaoni

Umuhimu : kukidhi mahitaji ya vina

Tanbihi

Umuhimu wa kila kipengele ujadiliwe kulingana na shairi husika.

Tazama video kuhusu makala haya

Content Protection by DMCA.com
Share this;

Fasihi Andishi: Kigogo

Onyesho la Kwanza

Tendo la 1&2

Mandhari: kwenye karakana,soko la Chapakazi

Wakati : saa mbili asubuhi

Wahusika : Boza,Sudi,Kombe,Ashua,Kenga,Chopi

Maswali kwa wanafunzi

  1. Kwa nini Boza anatematema mate?
  2. Ashua anafanya kazi gani?
  3. Taja shida wanazopitia sokoni.
  4. Taja mambo yanayoonyesha kuwa Boza,Sudi,Ashua na Kombe ni maskini.
  5. Boza ana msimamo gani kuhusu utawala wa sagamoyo.
  6. Kombe anamaanisha nini anaposema “kuwa moshi utazaa moto”.
  7. Kwa nini mke wa Boza alipewa kandarasi ya kuoka keki?
  8. Thibitisha kuwa mzee kenga ni “mwenye nchi”.
  9. Linganisha sifa za shujaa wa kweli wa Sagamoyo kwa mtazamo wa Kenga na Sudi.
  10. Thibitisha kwa kutoa mifano namna kushurekea uhuru wa miaki sitini ni kinaya.
  11. Kwa maoni yako,keki ya taifa inaashiria nini?
  12. Eleza maana ya methali “ukitaka kula asali kaa na nyuki” kulingana na tendo hili.
Content Protection by DMCA.com
Share this;
0
    0
    Your Cart
    Your cart is emptyReturn to Shop
    Open chat