changamano

alama ya kishazi tegemezi

Uchanganuzi wa sentensi changmano: Matawi

Uchanganuzi wa sentensi changamano kwa kielelezo cha matawi

Rejelea makala yafuatayo :

Kielelezo cha kistari

Kielelezo cha jedwali

Hatua za uchanganuzi

  1. Kutambua kundi nomino na kundi tenzi
  2. Ni muhimu kujua miundo mbalimbali ya KN na KT
  3. Kutambua kishazi tegemezi
  4. Kutambua iwapo kishazi tegemezi kinajitokeza upande wa KN au KT

Mfano 1

Tarakilishi iliyonunuliwa inapendeza sana.

Uchanganuzi

Tarakilishi iliyonunuliwa  KN

inapendeza sana. KT

               

uchanganuzi wa sentensi changamano

Mfano 2

Wauguzi waliogoma wiki mbili watasimamishwa kazi

Uchanganuzi

Wauguzi waliogoma wiki mbili   KN

watasimamishwa kazi KT

uchanganuzi wa sentensi changamano

Mfano 3

Mjomba alishtuka alipopigiwa simu.

Uchanganuzi

Mjomba KN

alishtuka alipopigiwa simu. KT

uchanganuzi wa sentensi changamano

Mfano 4

Waliotuzwa walijitahidi sana

Uchanganuzi

Waliotuzwa          KN 

 walijitahidi sana KT

uchanganuzi wa sentensi changamano

Mfano 5

Wakenya wote wameifurahia sheria iliyopitishwa jana

Uchanganuzi

Wakenya wote       KN

wameifurahia sheria iliyopitishwa jana KT

uchanganuzi wa sentensi changamano

Maswali

Pata maswali na mifano yote ya uchanganuzi wa sentensi

Content Protection by DMCA.com
Share this;
alama ya kishazi tegemezi

Sentensi Ambatano Changamano

Kumekuwa na mjadala mkubwa kuhusu sentensi ambayo ni ambatano lakini ina kishazi tegemezi! Ikumbukwe kuwa sentensi huainishwa kimuundo kwa kuzingatia vishazi.

Kimuundo kuna aina tatu za sentensi katika lugha ya Kiswahili

Ambatano Changamano

Sentensi ambatano changamano  ina vishazi huru viwili au zaidi pamoja na kishazi tegemezi

Tazama sentensi ifuatayo

Rais aliyechaguliwa anawahutubia wananchi  lakini wote wanapiga kelele

S1: Rais aliyechaguliwa anawahutubia wananchi

S2: wote wanapiga kelele

U: lakini

Kishazi tegemezi: aliyechaguliwa

Uchanganuzi

                                                                S
                  S1 U                    S2
KN     KT  

lakini

KN KT
N T N W T N
Rais aliyechaguliwa anawahutubia wananchi wote wanapiga kelele

 

Kimsingi hii ni sentensi ambatano lakini ndani yake kuna kishazi tegemezi.

Mifano zaidi

Mtoto ambaye analia ni wetu lakini sisi sote tutamsaidia.

 

 

Content Protection by DMCA.com
Share this;
picha ya kishazi tegemezi

Uchanganuzi wa sentensi

Utangulizi

Hatua ya kwanza katika kuchanganua/kupambanua sentensi ni kutambua aina yake. Kuna aina tatu za sentensi kimuundo. Kuna sentensi sahili, sentensi ambatano na sentensi changamano. Ukitambua aina ya sentensi kimuundo utaweza kutamba kundi nomino na kundi tenzi.

Hatua ya pili ni kutambua kundi nomino (KN) na kundi tenzi (KT). Kuna miundo mingi ya KN na KT, iweze kuzingatiwa.

Hatua ya tatu ni kutambua aina za maneno na viambajengo vya sentensi pamoja na vifupisho vyake.

ALAMA ZINAZOTUMIKA

  1. Aina Za Maneno
Aina Alama 
Nomino N
Kitenzi T
Kielezi E
Kiunganishi U
Kihusishi H
Kihisishi I
Kivumishi V
Kiwakilishi W
*Kitenzi kisaidizi Ts
*Kitenzi kikuu T
*Kitenzi kishirikishi t
  1. Sehemu za sentensi
Sentensi  S
Kundi nomino KN
Kundi tenzi KT
*Kundi nomino kappa

*kishazi tegemezi

Ø

  1. Alama zingine

Kishazi tegemezi

picha ya kishazi tegemezi

Kuna mbinu nne kuu za kuchanganua sentensi.

  1. Njia/kielelezo cha mishale
  2. Njia/kielelezo cha matawi
  3. Njia/kielelezo cha jedwali au visanduku.
  4. Njia/kielelezo cha kistari

Silabasi ya Kiswahili kwa shule za upili imependekeza njia ya kistari ambayo itajadiliwa baadaye.

Nitatumia sentensi sahili kuonyesha njia hizi tatu za kuchanganua sentensi.

Swali: changanua sentensi ifuatayo kwa kielelezo cha matawi,mishale na jedwali.

Mgeni amefika nyumbani

a) Kielelezo cha mishale

kielelezo cha mishale

b) Kielelezo cha matawi

kielelezo cha matawi

c) Kielelezo cha jedwali

                                             S
                       KN                      KT
                          N        T   E
          mgeni        amefika          nyumbani
Content Protection by DMCA.com
Share this;

Maana ya sentensi sahili

Sentensi ni neno au kifungu cha maneno chenye ujumbe kamili.

Katika lugha ya Kiswahili kuna aina tatu za sentensi kimuundo.

Leo tutazungumzia sentensi sahili.Sentensi sahili huwa na kishazi huru kimoja,kwa hivyo inaeleza dhana moja tu.Inaweza kuwa hata na neno moja tu.

Kwa mfano: Wamewasili.

“Wamewasili” ni sentensi kamili.Inapitisha ujumbe na ina sehemu kuu za sentensi,yaani,kiima na kiarifu.

Mara nyingi sentensi sahili huwa na kitenzi kimoja.

  1. Serikali imezindua mbinu mpya za ukulima.
  2. Wakenya kulalamikia sheria mpya.

Hata hivyo,kuna uwezekano wa kuwa na vitenzi viwili au zaidi.Hivi ni vitenzi visaidizi pamoja na kitenzi kikuu.

1.Serikali ilikuwa imezindua mbinu mpya za ukulima.

2.Wakenya wangali wanalalamikia sheria mpya.

Kama ilivyo katika sentensi zingine,sentensi sahili huwa na kundi nomino na kundi tenzi.Iwapo ni sentensi ya neno moja,kundi nomino huwa kappa.

Kwa kutamatisha: Sentensi sahili ni sentensi yenye wazo moja tu. Vilevile huwa na kishazi kimoja ambacho ni kishazi huru.

Maswali.

  1. Eleza maana ya sentensi sahili.
  2. Tunga sentensi sahili.
  3. Ainisha maneno katika sentensi ifuatayo.

Nyumba kubwa sana inajengwa mjini.

Content Protection by DMCA.com
Share this;
0
    0
    Your Cart
    Your cart is emptyReturn to Shop
    Open chat